Zagrożenie lawinowe w Tatrach – stopnie, komunikat TOPR i sprzęt lawinowy

Zagrożenie lawinowe w Tatrach opisuje pięciostopniowa skala: stopień 1 (niski), 2 (umiarkowany), 3 (znaczny), 4 (wysoki) i 5 (bardzo wysoki). Stopień dla polskiej części gór ogłasza codziennie po południu TOPR, a aktualny sprawdzisz w komunikacie lawinowym TOPR i na tpn.gov.pl. Stopień dotyczy terenu lawinowego, czyli przede wszystkim stromych stoków. Tatrzański Park Narodowy zimą nie zamyka szlaków z powodu zagrożenia lawinowego, więc o wejściu w dany teren decydujesz sam, na podstawie komunikatu i własnej oceny.

Komunikat lawinowy TOPR – kto go ogłasza i gdzie go sprawdzić

TOPR ogłasza stopień zagrożenia lawinowego codziennie w godzinach popołudniowych, a przy gwałtownych zmianach warunków może go zaktualizować w ciągu dnia. Komunikat dotyczy polskiej części Tatr. Po słowackiej stronie komunikat wydaje słowacka służba lawinowa.

Oprócz stopnia komunikat może podawać wysokości, wystawy i formy terenu szczególnie niekorzystne oraz typowe problemy lawinowe. Aktualny stopień znajdziesz na stronie TOPR, na stronie TPN i w Punkcie Informacji Turystycznej TPN przy ulicy Chałubińskiego 44 w Zakopanem.

TPN przekazuje komunikat służbom terenowym, które aktualizują stopień na tablicach przy wejściach do parku i przy dolnej stacji kolei linowej na Kasprowy Wierch.

Z komunikatu ratownikówTatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe

„Informacje zawarte w komunikacie lawinowym stanowią podstawę do własnej oceny użytkownika. Nie zastępują samodzielnej oceny lokalnej sytuacji lawinowej.”

Numer ratunkowy w górach985 lub 601 100 300

Pięć stopni zagrożenia lawinowego w Tatrach – co oznaczają

Stopień	Pokrywa śnieżna	Wyzwolenie lawiny	Zalecenia TOPR
1 – niski	Na ogół dobrze związana i stabilna.	Na ogół tylko przy dużym obciążeniu, w nielicznych miejscach na bardzo stromych lub ekstremalnych stokach.	Na ogół dogodne warunki. Ostrożność na stokach bardzo stromych lub ekstremalnych.
2 – umiarkowany	Na ogół dobrze związana, na niektórych stromych stokach umiarkowanie.	Przeważnie przy dużym obciążeniu, zwłaszcza na stokach wskazanych w komunikacie.	Częściowo niekorzystne warunki. Potrzebne: ocena zagrożenia, wybór trasy i elementarne środki bezpieczeństwa.
3 – znaczny	Na wielu stromych stokach związana umiarkowanie albo słabo.	Możliwe nawet przy małym obciążeniu. W pewnych sytuacjach samoistnie schodzą duże lawiny.	Warunki w znacznej mierze niekorzystne. Potrzebne bardzo duże doświadczenie i umiejętność oceny lokalnego zagrożenia, unikanie stromych stoków.
4 – wysoki	Na większości stromych stoków słabo związana.	Prawdopodobne nawet przy małym obciążeniu. W niektórych przypadkach liczne samoistne duże lawiny.	Warunki zdecydowanie niekorzystne. Zaniechać wyjść w teren wysokogórski, zostać na umiarkowanie stromych stokach.
5 – bardzo wysoki	Słabo związana i dalece niestabilna.	Liczne samoistne bardzo duże, często ekstremalnie duże lawiny, nawet na umiarkowanie stromych stokach.	Warunki skrajnie niekorzystne (sytuacja katastrofalna). Zaniechać wszelkich wyjść w góry.

Przy drugim stopniu (umiarkowanym) lawinę wyzwala przeważnie duże obciążenie dodatkowe na stromych stokach wskazanych w komunikacie. Trzeci stopień (znaczny), potocznie nazywany lawinową trójką, zmienia sytuację: lawinę może wyzwolić już małe obciążenie, a TOPR wymaga bardzo dużego doświadczenia i zaleca unikanie stromych stoków. Od stopnia 4. zaleca zaniechanie wyjść w teren wysokogórski.

Stopnie zagrożenia lawinowego objaśnia film z kanału TPNVideo.

Odtwórz film: Stopnie zagrożenia lawinowego | #tatryodręki

Strome stoki i obciążenie dodatkowe – dlaczego lawinę może wyzwolić pojedynczy piechur

Pierwsze pojęcie skali to nachylenie: stok stromy ma w przybliżeniu ponad 30°, a bardzo stromy lub ekstremalny ponad 40° albo jest szczególnie niekorzystny przez ukształtowanie, bliskość grani lub właściwości podłoża.

Drugie to obciążenie dodatkowe. Małe obciążenie stanowią samotny narciarz jadący płynnie, piechur w rakietach śnieżnych i grupa zachowująca odstępy co najmniej 10 m. Duże to pojedynczy piechur, dwóch lub więcej narciarzy bez odstępów, ratrak i materiały wybuchowe. Ponieważ przy drugim stopniu wystarcza duże obciążenie, pojedynczy turysta na stromym stoku może uruchomić lawinę. TPN przypomina, że przyczyną większości wypadków lawinowych jest uruchomienie lawiny przez ludzi, a nawet mała lawina może być śmiertelna.

TOPR dzieli lawiny na pięć wielkości, od 1 (mała, zsuw) po 5 (ekstremalnie duża, sięga dna doliny i może zmienić krajobraz). Lawina wielkości 3 (duża) może zniszczyć samochód osobowy i mały budynek, a 4 (bardzo duża) kilka budynków albo fragment lasu.

Problemy lawinowe w komunikacie TOPR – pięć typowych niestabilności pokrywy

Komunikat TOPR może wskazywać typowe problemy lawinowe, zdefiniowane przez europejskie służby ostrzegania lawinowego (EAWS). Opisują one przyczynę niestabilności pokrywy i uzupełniają ogłoszony stopień.

• Świeży śnieg wiąże się z trwającym lub niedawnym opadem i zwykle utrzymuje się do kilku dni po nim. TOPR radzi poczekać, aż pokrywa się ustabilizuje.
• Deski śnieżne utworzone przez wiatr powstają ze śniegu przeniesionego przez wiatr, zwykle na stokach zawietrznych, w żlebach i kotłach oraz za grzbietami. W stromym terenie unikaj miejsc z nawianym śniegiem.
• Słabe warstwy w starej pokrywie to na przykład szron powierzchniowy albo wgłębny. Utrzymują się tygodniami, a nawet miesiącami, trudno je rozpoznać i są jedną z głównych przyczyn lawin z ofiarami wśród turystów.
• Mokry śnieg to pokrywa osłabiona wodą z topnienia lub deszczu. Problem trwa od kilku godzin do kilku dni.
• Ślizgający się śnieg to ruch całej pokrywy po gładkim podłożu, na przykład trawiastym stoku albo płytach skalnych. Lawiny schodzą niemal wyłącznie samoistnie.

Brak wyraźnego problemu lawinowego w komunikacie nie oznacza bezpiecznych warunków – zaznacza TOPR. Każdy rodzaj lawiny jest wtedy możliwy.

Tablice „Szachownica” i „Ręka” – ostrzeżenia lawinowe na szlakach TPN

W okresie zagrożenia lawinowego TPN stosuje dwie tablice ostrzegawcze. „Szachownica” informuje o wejściu w obszar zagrożony lawinami. „Ręka” oznacza wejście w teren bezpośredniego zagrożenia lawinowego, gdzie dalsze przejście może zagrażać życiu.

Na szlaku z Palenicy Białczańskiej do Morskiego Oka panuje duży ruch turystyczny i występuje realne zagrożenie zejścia dużych lawin, dlatego stoją tam dodatkowe tablice ostrzegawcze.

Zimą żaden szlak turystyczny nie jest zamykany ze względu na zagrożenie lawinowe ani warunki śniegowe, choć jego przebieg może się zmieniać wraz z warunkami. Wyjątkiem jest dojście do Doliny Pięciu Stawów Polskich z Doliny Roztoki, gdzie zimą wyznacza się wariant odbiegający od letniego.

Osobną, stałą kwestią są zamknięcia sezonowe. Od 1 grudnia do 15 maja zamknięte są trzy szlaki:

• Przełęcz w Grzybowcu – Wyżnia Przełęcz Kondracka (szlak czerwony),
• Dolina Tomanowa – Chuda Przełączka (szlak zielony),
• Dolina Pięciu Stawów Polskich – Świstówka Roztocka – Morskie Oko (szlak niebieski).

Sprzęt lawinowy w Tatrach – detektor, sonda i łopata

TPN radzi sprawdzić przed wyjściem, czy wszyscy uczestnicy mają detektor lawinowy, sondę i łopatę oraz czy umieją się nimi posługiwać. Detektor pozwala wyszukać zasypanego, sonda dokładnie go zlokalizować, a łopata odkopać.

Detektor włącz przed rozpoczęciem wycieczki i wyłącz dopiero po jej zakończeniu. Wszyscy muszą mieć detektory przełączone w tryb SEND (nadawanie) i umieszczone w odpowiedniej uprzęży albo w kieszeni wewnętrznej spodni. Telefon i inne urządzenia elektroniczne oraz metalowe przedmioty zakłócają detektor, dlatego producent detektorów ARVA zaleca trzymać je co najmniej 20 cm od detektora w trybie nadawania i co najmniej 50 cm w trybie poszukiwania.

Przed wyjściem zrób z grupą test. Włącz wszystkie detektory, jeden ustaw w tryb SEARCH (poszukiwanie), a pozostałe w tryb SEND. Test przebiegł pomyślnie, jeśli wszystkie detektory wydają właściwy dźwięk, a detektor testujący nie wskazuje błędu. Uczestnicy nie mogą stać zbyt blisko siebie, bo wynik może być wtedy nieprawidłowy.

W Kuźnicach stoi punkt sprawdzania detektorów: po naciśnięciu przycisku tablica pokazuje wynik testu detektora z odległości 5 m. Sprawdź też baterie i wymień je, gdy poziom naładowania jest zbyt niski według instrukcji detektora. TPN wspomina również o plecaku lawinowym, czyli wypornościowym, jako najskuteczniejszej metodzie utrzymania się na powierzchni lawiniska.

Z akcji Lawinowe ABCTatrzański Park Narodowy

„Posiadanie sprzętu lawinowego nie upoważnia nikogo do przekraczania granic. Jeśli masz detektor, sondę, łopatkę lub plecak ABS, nie oznacza to, że możesz bezpiecznie wejść w teren bardziej niebezpieczny!”

Numer ratunkowy w górach985 lub 601 100 300

Przed zimowym wyjściem w Tatry – pytania, które warto sobie zadać

Dzień wcześniej TPN radzi odpowiedzieć sobie na kilka pytań:

• Jaki jest aktualny i prognozowany stopień zagrożenia lawinowego?
• Jakie jest maksymalne nachylenie stoku?
• Jaka jest wystawa stoku względem stron świata?
• Jaka jest obecna pogoda i jaka jest prognoza na czas wycieczki?
• Czy masz przygotowany odpowiedni sprzęt?
• Jak liczna jest grupa i jakie jest doświadczenie jej uczestników?

Odpowiedzi wyznaczają plan zimowego wyjścia w Tatry. W wyższe partie gór zimą zabiera się też raki, czekan i kask. Resztę wyposażenia podpowiada lista, co zabrać w góry.

Czynniki lawinotwórcze według TPN to wystawa stoku, nachylenie od 25 do 45 stopni, silny wiatr przenoszący śnieg, niskie temperatury (poniżej minus 8 stopni Celsjusza) i stok niejeżdżony przez narciarzy. W terenie TPN radzi:

• nie iść w góry samemu,
• przez cały czas oceniać, czy nie grozi zejście lawiny,
• wybierać grzędy i granie, a unikać żlebów i pól śnieżnych,
• w terenie zagrożonym zachować odstępy, rozpiąć pasy plecaka i wyjąć dłonie z pętli kijków,
• zawrócić bez wahania, gdy czujesz, że jest niebezpiecznie.

Gdy zejdzie lawina – co robi porwany i co robi świadek

Osoba porwana przez lawinę powinna według TPN walczyć: pozbyć się nart, kijków i plecaka (poza plecakiem wypornościowym), starać się utrzymać na powierzchni, a w chwili zatrzymania zamknąć usta i ułożyć ręce przed twarzą, żeby stworzyć przestrzeń do oddychania.

Świadek zapamiętuje miejsce, w którym ostatnio widział porwanego, oraz tor lawiny. Ratowników wezwiesz, dzwoniąc pod numer 985 albo 601 100 300 i podając miejsce zdarzenia, liczbę zasypanych oraz warunki pogodowe. Potem świadek przełącza detektor w tryb SEARCH i szuka, korzystając też ze wzroku i słuchu. Po namierzeniu zasypanego następuje sondowanie i odkopywanie, a następnie pierwsza pomoc.

Liczy się czas. Zasypani, którzy nie doznali śmiertelnych urazów i mają wokół ciała wolną przestrzeń, przez pierwsze 15–18 minut mają ponad 90 proc. szans na przeżycie, a po około 35 minutach już tylko około 25 proc. Pierwsi ratownicy mogą dotrzeć na lawinisko dopiero w tym czasie, i to przy lotnej pogodzie oraz szybkim powiadomieniu. Dlatego natychmiastowej pomocy mogą udzielić wyłącznie współtowarzysze, o ile wszyscy mają zestawy lawinowe i umieją ich użyć.

Lawinowe Centrum Treningowe na Kalatówkach – gdzie poćwiczyć z detektorem

Na polanie Kalatówki działa Lawinowe Centrum Treningowe, o ile pozwalają na to warunki śniegowe. Korzystanie z niego jest bezpłatne, a centrum jest dostępne codziennie od świtu do zmierzchu. W weekendy w sezonie zimowym dyżuruje tam ratownik TOPR, który objaśnia działanie centrum i w razie potrzeby udostępnia zestaw lawinowy.

Zestaw treningowy to konsola sterująca i zakopywane pod śniegiem nadajniki imitujące zasypanych, więc ćwiczysz z własnym detektorem, sondą i łopatą. Dostępne poziomy trudności to Easy (jeden szukany nadajnik), Medium (dwa) i Expert (nieznana liczba nadajników). Centrum należy do akcji Lawinowe ABC, której motto brzmi: „Stale ucz się gór”.

Zagrożenie lawinowe w Tatrach – najczęściej zadawane pytania

Źródła

• TOPR: komunikat lawinowyaktualny stopień zagrożenia lawinowego w polskich Tatrach
• TOPR: tabela stopni zagrożeniastopnie zagrożenia, obciążenie dodatkowe, nachylenie stoków, wielkości lawin, problemy lawinowe EAWS
• ARVA: najczęstsze pytania o detektory lawinoweodległość detektora od urządzeń elektronicznych i metalowych w trybie nadawania i poszukiwania
• Tatrzański Park Narodowy: Lawinowe ABCogłaszanie komunikatu, tablice ostrzegawcze, zimowe trasy i zamknięcia sezonowe, zalecenia przed wyjściem i po lawinie, centrum na Kalatówkach

Autor tekstu

Mateuszwspółtwórca Hajków

Miłośnik wysokich gór i wymagających szlaków. Najlepiej czuje się tam, gdzie trasa prowadzi po łańcuchach, klamrach i eksponowanych graniach, z odrobiną adrenaliny. Na portalu opisuje wysokogórskie szlaki i dzieli się praktycznymi wskazówkami dla tych, którzy chcą wejść wyżej.

Teksty w serwisie

81

Pisze o

szlaki, sprzęt, poradniki

Wszystkie teksty MateuszaO serwisie