Raki a raczki – czym się różnią i kiedy które zabrać

Raczki i raki mają to samo zadanie: but nie może się ślizgać na lodzie i zmrożonym śniegu. Na tym podobieństwa się kończą. Raczki to lekkie nakładki na płaski i łagodny teren. Raki to sprzęt na strome stoki, gdzie poślizgnięcie kończy się długim zjazdem. Jedne nie zastąpią drugich, a wybór zależy od tego, dokąd idziesz, i od butów, które masz na nogach.

Czym są raczki

Raczki turystyczne to gumowe opaski naciągane na buty, do których łańcuszkami albo stalową linką przymocowane są płytki z kolcami. Kolce mają około centymetra długości i wszystkie znajdują się pod podeszwą. Przód i tył nakładki nie są połączone na sztywno, więc raczki uginają się razem z butem.

Z tej budowy wynikają ich zalety i ograniczenia:

• pasują na prawie każde buty, także miękkie, bo nie potrzebują sztywnej podeszwy,
• ważą mało, mieszczą się w kieszeni plecaka i zakłada się je w pół minuty,
• nie trzymają się buta nieruchomo, więc na stromym stoku mogą się przesunąć albo zsunąć,
• krótkie kolce chwytają lód i ubity śnieg na ścieżce, ale nie wbiją się w twardy, nachylony stok.

Jeszcze prostsze są gumowe nakładki z wkręconymi kolcami. Sprawdzają się na oblodzonym chodniku i parkingu, na szlak się nie nadają.

Czym są raki

Raki mają sztywną albo półsztywną stalową ramę, która obejmuje całą podeszwę i jest do buta przypięta sztywno. Zębów jest zwykle od dziesięciu do dwunastu, są wyraźnie dłuższe niż kolce raczków, a dwa przednie wystają przed czubek buta. To one pozwalają stanąć na stromym, zmrożonym śniegu i wybić w nim stopień. Na zimowe szlaki w Tatrach przyjmuje się co najmniej dziesięć zębów, najlepiej dwanaście.

Raki różnią się sposobem mocowania i każdy rodzaj wymaga innych butów:

Rodzaj	Mocowanie	Jakie buty
koszykowe	plastikowe koszyki z przodu i z tyłu, ściągane taśmą	buty trekkingowe z dość sztywną podeszwą, bez rantów
półautomatyczne	koszyk z przodu, zatrzask na pięcie	sztywne buty górskie z rantem na pięcie
automatyczne	metalowy pałąk z przodu, zatrzask na pięcie	buty wysokogórskie z rantami z przodu i z tyłu

Rant to występ na krawędzi podeszwy, o który zaczepia się zatrzask albo pałąk. Czy but go ma i jakie raki do niego pasują, podaje producent obuwia.

Sztywność podeszwy nie jest formalnością. Jeśli but wygina się mocniej niż rak, łącznik między przednią a tylną częścią raka wygina się przy każdym kroku. Może pęknąć albo rak zsunie się z buta, zwykle w najgorszym możliwym miejscu. Dlatego do miękkich butów za kostkę nie zakłada się żadnych raków, nawet koszykowych. Sprawdź, jak dobrać buty trekkingowe i jak rozpoznać sztywność buta.

Gdzie wystarczą raczki

Raczki sprawdzają się wszędzie tam, gdzie teren jest płaski albo łagodnie nachylony, a upadek kończy się najwyżej siniakiem:

• na drogach i ścieżkach w tatrzańskich dolinach, na przykład w Dolinie Kościeliskiej, Dolinie Chochołowskiej czy na drodze do Morskiego Oka,
• na wydeptanych szlakach w Beskidach, Gorcach, Bieszczadach i Sudetach, kiedy śnieg jest ubity, a na podejściach robi się lód,
• na oblodzonych odcinkach w lesie wczesną wiosną i późną jesienią.

Tatrzański Park Narodowy pisze o tym wprost: podczas krótkiej wycieczki doliną mogą wystarczyć raczki lub nakładki antypoślizgowe. Do raczków warto wziąć kijki, bo na lodzie dają dwa dodatkowe punkty podparcia.

Kiedy raczki przestają wystarczać

Granicę wyznacza nachylenie i twardość śniegu, a nie nazwa pasma. Raczki zawodzą wtedy, gdy stok jest na tyle stromy i zmrożony, że po poślizgnięciu człowiek nie zatrzyma się sam. Krótkie kolce nie mają się w co wbić, a elastyczna opaska pozwala nakładce przekręcić się na bucie.

W praktyce oznacza to:

• Tatry powyżej schronisk i górnej granicy lasu. Park zaleca tam raki, czekan i kask oraz doświadczenie w zimowej turystyce,
• strome podejścia w niższych górach, kiedy wiatr i mróz zamienią śnieg w twardą skorupę: kopuła Babiej Góry, okolice Śnieżki, bieszczadzkie połoniny,
• każdy trawers stromego zbocza i każdy żleb.

Raczki są tu groźne także dlatego, że na początku działają. Na dole, na ubitej ścieżce, trzymają świetnie i dodają pewności, a zawodzą dopiero wysoko, gdzie odwrót jest najtrudniejszy.

Ten sam wybór, raczki czy raki, omawia w filmie Mateusz Stawarz.

Odtwórz film: Ten BŁĄD w górach to tragedia. Raczki czy Raki?

Raki bez czekana to połowa zestawu

Raki dają przyczepność, ale nie zatrzymają upadku. Do tego służy czekan. Jeśli teren wymaga raków, wymaga też czekana w ręce i umiejętności hamowania nim po poślizgnięciu. Tej umiejętności nie da się nabyć z opisu. Uczy się jej na kursie turystyki zimowej albo pod okiem kogoś doświadczonego, na bezpiecznym stoku z łagodnym wybiegiem.

Samego chodzenia w rakach też trzeba się nauczyć. Park radzi początkującym, żeby ćwiczyli w dolinach, gdzie poślizgnięcie nie grozi upadkiem z wysokości.

Najczęstsze błędy z rakami i raczkami

1. Raczki w terenie na raki. Najgroźniejszy błąd, bo ujawnia się dopiero na stromym odcinku.
2. Raki na miękkich butach. Podeszwa wygina się mocniej niż rak, który przez to luzuje się i może spaść.
3. Źle dopasowane raki. Długość łącznika ustawia się w domu, na konkretnym bucie. Rak powinien trzymać się podeszwy jeszcze przed zapięciem taśmy.
4. Stawianie stóp zbyt blisko siebie. Zęby zahaczają o nogawkę albo o drugi but. W rakach chodzi się trochę szerzej niż zwykle.
5. Brak podkładek przeciwśnieżnych. Bez nich mokry śnieg zbija się pod rakiem w bryłę i zęby przestają sięgać podłoża. Większość dzisiejszych raków ma je w zestawie.
6. Raki i czekan przypięte do plecaka. Sprzęt zakłada się przed trudnym miejscem, na płaskim, a nie w połowie stromego stoku.

Jak dobrać i założyć raczki

Raczki kupuje się na rozmiar buta. Producenci podają przedziały numeracji i przy granicy dwóch rozmiarów lepiej przymierzyć je na butach, w których będziesz chodzić. Za duże będą się przesuwać, za małe mogą zsuwać się z czubków butów.

Zakładanie jest proste: zaczep przód opaski o czubek buta, naciągnij ją na piętę i popraw łańcuszki tak, żeby płytki z kolcami leżały równo pod podeszwą. Wiele modeli ma dodatkowy pasek na rzep zapinany nad podbiciem. Warto go używać, bo zapobiega zgubieniu raczka w głębokim śniegu.

Pielęgnacja raków i raczków

Po powrocie raki i raczki trzeba wysuszyć, bo stal schowana na mokro rdzewieje. Nosi się je w pokrowcu, żeby zęby nie przebiły plecaka ani kurtki.

Stępione zęby raków ostrzy się ręcznie pilnikiem do metalu. Szlifierka nagrzewa stal i zmienia jej hartowanie, przez co zęby stają się kruche. Raczków zwykle się nie ostrzy. Kiedy kolce się zetrą albo guma zacznie pękać, wymienia się je na nowe.

Co wybrać – raki czy raczki

• Chodzisz zimą dolinami i po niższych górach: wystarczą raczki i kije trekkingowe.
• Chcesz wychodzić zimą w Tatry powyżej schronisk: potrzebujesz butów ze sztywną podeszwą, raków, czekana i kasku, a przede wszystkim przeszkolenia.
• Nie wiesz, co cię czeka na trasie: sprawdź komunikat turystyczny parku i ratowników. Jeśli wspominają o rakach, raczki nie wystarczą.

Przed każdym zimowym wyjściem w Tatry przeczytaj aktualny komunikat TPN i stopień zagrożenia lawinowego ogłaszany przez TOPR. Sprzęt pomaga tylko wtedy, gdy warunki w ogóle pozwalają wyjść.

Raki a raczki – najczęściej zadawane pytania

Źródła

• Tatrzański Park Narodowy: zima w Tatrachzalecenia dla turystów zimą
• TOPR, Lawinowe ABC: wyposażenie zimowe turysty, raki i czekanfilm instruktażowy
• 8academy: jak wybrać rakirodzaje raków i mocowań
• Mountain Climbing School: raki czy raczki

Autor tekstu

Mateuszwspółtwórca Hajków

Miłośnik wysokich gór i wymagających szlaków. Najlepiej czuje się tam, gdzie trasa prowadzi po łańcuchach, klamrach i eksponowanych graniach, z odrobiną adrenaliny. Na portalu opisuje wysokogórskie szlaki i dzieli się praktycznymi wskazówkami dla tych, którzy chcą wejść wyżej.

Teksty w serwisie

81

Pisze o

szlaki, sprzęt, poradniki

Wszystkie teksty MateuszaO serwisie